Een alarmerende aflevering van het programma ‘De Monitor’ onderzocht een verscholen probleem: de ondervoeding van ouderen in de thuiszorg. Bijna 80 procent van de medewerkers in de wijkverpleging komt bij ouderen thuis die ondersteuning nodig hebben met eten en drinken, maar de juiste hulp nu niet krijgen. Dat blijkt uit een rondgang onder 700 wijkzorgmedewerkers over voeding en zorg aan huis, in samenwerking met het Nederlands Wijkverpleegkundigen Genootschap en de beroepsverenigingen V&VN en Voor de Wijk.

Vergeten te eten

Aan het begin van de uitzending gaat een zus op bezoek bij haar dementerende broer. „Heb je vanmorgen wat gegeten?” vraagt ze hem – maar je kunt het antwoord al raden. „Wel wat”, zegt de man onzeker. Hij is het allang weer vergeten. Bij veel ouderen met dementie heeft de thuiszorg tijd om een maaltijd op te warmen, maar niet om erbij aanwezig te blijven. Kijken of iemand wel eet valt niet onder de medische zorg die de verzekering dekt.

ondervoeding ouderen thuiswonende ouderen

Bekijk de uitzending Ondervoeding ouderen van De Monitor terug van 25 september 2018

Het andere voorbeeld is even treffend: de niet aan dementie lijdende 92-jarige Dick Hulsinga (ooit bokser) die na de dood van zijn echtgenote steeds verder vermagerde. Hij had geen eetlust, miste zijn vrouw en was ongelukkig. Vijfmaal per dag kwam er zorg over de vloer, maar op zijn eten werd niet gelet. Toen er van zijn 120 kilo nog maar de helft over was, bleek hij zo verzwakt dat hij naar een hospice werd gestuurd. Maar doodgaan deed hij niet. De reden was eenvoudig: hij kreeg er driemaal daags vers eten.

Bureaucratie: van het kastje naar de muur

Het gaat om kwetsbare ouderen met thuiszorg, die problemen hebben met eten en drinken. Omdat ze minder trek hebben of omdat ze het vergeten, vanwege bijvoorbeeld dementie. De oplossing lijkt simpel; de zorgverlener die de boterhammen smeert, het eten opwarmt, en er even bij kan blijven tot het bord leeg is. Maar zo simpel is het niet. Volgens wijkverpleegkundige Marjolein Zilverentant van beroepsvereniging V&VN hebben we het te ingewikkeld gemaakt. ‘Zorgen dat iemand voeding krijgt, hebben we verdeeld over verschillende geldpotjes. In principe vergoedt de zorgverzekeraar de ‘lijfgebonden’ zorg, gericht op genezing, verpleging of verzorging. Zoals een lepel naar de mond brengen als iemand twee verlamde armen heeft. Gemeenten gaan over niet-medische begeleiding, om ouderen zelfstandig te laten functioneren, zoals de hulp in de huishouding.

Maaltijdhulp: problemen met aanvragen

Maaltijdhulp valt ertussenin. Als een thuiswonende cliënt met dementie vergeet te eten, bij wie moet de wijkverpleegkundige dan aankloppen? De wet biedt ruimte voor discussie en betalende instanties nemen die ruimte. Volgens 71 procent van de wijkverpleegkundigen werkt het ‘doolhof aan instanties’ ondervoeding in de hand. Tweederde van de verpleegkundigen ondervindt problemen bij de aanvraag van maaltijdondersteuning doordat instanties geregeld naar elkaar doorverwijzen, aldus Monitor. Van het kastje naar de muur dus. Er zijn verpleegkundigen die stiekem bij het eten blijven wachten, of die ‘creatief boekhouden’ om gedoe met hun minuten tellende werkgevers te ontlopen. Anderen stellen dat het wel degelijk onder medische zorg valt en krijgen gelijk van hun bazen. De wet is onduidelijk en wordt verschillend toegepast.  Ook doen gemeenten er soms wel zes of acht weken over voordat ze een beslissing nemen.  Die traagheid is funest bij iets acuuts als ondervoeding.

Risico op ondervoeding signaleren

ondervoeding signaleren ouderen 65+

Iemand is ondervoed bij een gewichtsverlies van meer dan 10 procent in de laatste zes maanden of meer dan 5 procent in de laatste maand, óf als je te licht bent voor je lengte.

De SNAQ 65+ is een signaleringsinstrument voor ondervoeding, ontwikkeld voor de groep ouderen die thuis woont en eventueel gebruik maakt van de thuiszorg. Het instrument is snel en eenvoudig te gebruiken. In plaats van het berekenen van BMI is gekozen  voor het meten van de bovenarmomtrek omdat dit bij cliënten thuis makkelijk is uit te voeren.

Lees meer op Zorg voor Beter:

We zijn benieuwd wat de ervaringen zijn van thuiszorgmedewerkers met het werken aan ondervoeding in de thuiszorg. Hebben jullie ook problemen met het aanvragen van maaltijdondersteuning? Hoe lossen jullie het op? Wat zien jullie als knelpunten? Deel hieronder jouw ervaringen! Reageer!