De herziene richtlijn ‘Zingeving en spiritualiteit in de palliatieve fase’ geeft je inzicht hoe je vragen en behoeften van cliënten over zingeving en spiritualiteit herkend. Ook lees je hoe je hierover een gesprek aangaat. Daarnaast geeft de richtlijn je advies over scholing die je kunt volgen.

Aanbevelingen voor zorgverleners

De richtlijn zet een aantal aanbevelingen op een rij die je helpen bij het voeren van het gesprek over spiritualiteit en zingeving:

  • Neem écht de tijd, cliënten uiten diepere vragen niet als ze merken dat je haast lijkt te hebben.
  • Zet de doelen en behoeften van cliënten voorop.
  • Respecteer de cultuur, het geloof of de levensbeschouwing van cliënten.
  • Maak het niet te licht maar ook niet te zwaar.
  • Toon oprechte belangstelling, vraag door vanuit echte interesse.
  • Luister en kijk aandachtig, stel open vragen.
  • Geef geen oordeel: laat cliënten hun zoektocht of worsteling zelf vormgeven.
  • Vat boosheid en verwijten die gemaakt worden niet persoonlijk op: ze kunnen voortkomen uit angst en verdriet.
  • Blijf beschikbaar ook als er niets meer ‘gedaan’ kan worden of mensen zorg weigeren.

Zingeving en spiritualiteit herkennen


Hoewel een lichaam in de eindfase klaar is om te sterven, is het leven geestelijk nog niet afgerond. Dat zorgt voor onrust bij de cliënt en diens naasten. Deze richtlijn is bedoeld om je te helpen bij het herkennen van deze hulproepen op het gebied van zingeving en spiritualiteit. Zo kun je er op een passende manier mee omgaan. Dat geeft rust bij cliënten, naasten én zorgverleners.

Wat is het verschil met de vorige richtlijn?

Deze richtlijn is praktischer dankzij de heldere opmaak en de concrete handvatten. De richtlijn is waar mogelijk evidence based, dat wil zeggen dat zorgvuldig gebruik gemaakt is van het beste bewijsmateriaal van het moment.

Wat is het belang van spiritualiteit?

Spiritualiteit speelt een belangrijke rol in hoe mensen omgaan met ziekte of kwetsbaarheid. Maar ook bij het ervaren van innerlijke rust speelt spiritualiteit een belangrijke rol. Voor waardige en patiëntgerichte zorg is aandacht voor spiritualiteit essentieel. In het Kwaliteitskader palliatieve zorg uit 2017 wordt spiritualiteit gezien als belangrijk onderdeel van de palliatieve zorg.


Aan deze herziening is twee jaar gewerkt door werkgroepleden van patiëntorganisaties en beroepsverenigingen NPV, V&VN, NHG, NIP, Verenso, NVALT, Palliactief, VPTZ, VGVZ en NFK.