Ethiek is even stilstaan en nadenken bij wat je doet of juist niet doet.  Bij de keuzes in je handelen en vooral ook waarom je die keuzes maakt. Want aan keuzes liggen waarden ten grondslag die belangrijk zijn voor jouw beroepsmatige manier van handelen.  Daar sta je niet altijd bij stil. Dat kan ook niet altijd, daar is de tijd vaak niet voor en het hoeft ook niet bij iedere handeling. Toch is het zinvol af en toe even stil te staan bij een situatie. Bekijk die eens beter en stel vragen bij misschien vanzelfsprekend lijkende oplossingen. Wat is goed handelen in dit geval? Wat wijs je af en waarom? Kan het ook anders en beter? Dat is ethiek in de praktijk, nadenken over je doen en laten en de ‘waarom’-vraag stellen. 

Heiligt het doel de middelen?

Welk middel is acceptabel om het gestelde doel te bereiken?

‘Heiligt in dit geval het doel de middelen?’ vraagt iemand zich af. Als met vastbinden het goed werkt om moeder te knippen, waarom zou je dat dan niet doen? In deze casus draait het precies om die vraag: welk middel is acceptabel om het gestelde doel te bereiken? Mag vastbinden? De opvattingen over dit middel zijn in de loop der jaren flink veranderd.

In mijn kindertijd zat ik in een tuigje in de kinderstoel of in de wandelwagen. Met mijn eigen kinderen kwam ik niet eens op het idee dat te doen. Tegenwoordig doen we het (meestal) ook niet meer. Waarom eigenlijk niet? Dat heeft te maken met achterliggende waarden die we belangrijk vinden. Je gaat niet iemands lichamelijke vrijheid aan banden leggen omdat het ‘handig’ is voor jou als professional.

Kijk naar de persoon

Maak het prettiger voor haar, door afleiding, liefdevol vasthouden, een muziekje erbij, of laat moeder aan tafel zitten.

Maar kijk naar de persoon: Wie is zij en wat heeft ze nodig? Waarom vindt deze moeder de knipbeurt niet prettig? Misschien herinnert het haar aan minder prettige ervaringen in het verleden? Als je de reacties leest, zijn er verschillende alternatieven denkbaar. En… waarom moeten moeders haren eigenlijk geknipt worden? Is het wel noodzakelijk? Wie vindt dat en waarom?

‘Net als thuis’?

Meer dan de helft van de stemmers laat de dochter niet zomaar haar gang gaan. Ze zouden het in dit geval eerst bespreken met een collega en de betreffende naaste. Zij vinden het dus niet vanzelfsprekend om in dit geval ‘net als thuis’ de situatie te bezien, ook al is dat voor moeder de vertrouwde gang van zaken. Waarom eigenlijk niet? Wat is er mis mee? Mag thuis wel wat in een zorginstelling niet mag?

Wet- en regelgeving

In een zorginstelling heb je met wet- en regelgeving en beroepscodes te maken die thuis niet of op andere manier aan de orde zijn. Hoe wet- en regelgeving in de praktijk wordt uitgelegd verschilt per instelling (beleid), per team (visie) en per professional (beroepsethiek). Het maakt ook uit in welke ruimte de knipbeurt plaatsvindt. De privésfeer begint thuis achter de voordeur. Daar is veel meer vrije handelingsruimte dan onder het dak van de zorginstelling. Hier gelden algemeen gestelde regels en blijft de privésfeer beperkt tot de eigen kamer. Professionals die bij mensen thuis komen, brengen ook hun beroepsregels en -codes mee. Zij kunnen dus in de thuissituatie mensen ook aanspreken op hun handelen, maar bevinden zich in het privédomein van de cliënt.

Wat zijn de beste oplossingen?

Er is geen algemeen geldende oplossing. Iedere situatie en iedere persoon is weer anders.

Het overgrote deel van de reacties laat zien dat – in verschillende varianten – het doel ook op een andere manier bereikt kan worden. Dat zou ik ook adviseren. Praat in ieder geval met een of meer collega’s (‘Hoe gaan wij hiermee om? Wat is onze visie?’). Ga óók in gesprek met de dochter en betrek hier ook zo veel mogelijk haar moeder zelf bij. Er is geen algemeen geldende oplossing. Iedere situatie en iedere persoon is weer anders. Belangrijk is bij afwegingen de persoon. Betrek haar of zijn context en levensverhaal erbij.  Natuurlijk gelden wet- en regelgeving rondom vrijheidsbeperking. Wat goed is om te doen binnen de ruimte van de wet is een ethische afweging.